Saturday, December 08, 2007

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ εννοιολογική προσέγγιση

"Η ακόρεστη επιθυμία αποτελεί ύψιστο ανθρώπινο κίνητρο…».
Υπάρχει σύγχυση μεταξύ επιθυμιών και αναγκών. Οι ανάγκες σχετίζονται με τις επιθυμίες ως ελπίδα, πρόθεση, φυσική παρόρμηση γενικά ως συνειδητή επιθυμία".

Οι ανάγκες και η ικανοποίησή τους καθώς και οι ανάγκες κατοχής στηρίζονται στη «φυσική τάση για ευτυχία». Κάθε ανάγκη εξαρτάται από την αξία χρήσης του αγαθού η του αντικειμένου. Η κοινωνική διαφοροποίηση μπορεί να δημιουργεί νέες «ανάγκες».
Διακρίνονται σε «φυσικές ανάγκες» (διατήρηση βιοτικών συνθηκών) όπως η τροφή, η ένδυση, η κατοικία, η θέρμανση, καθαρός αέρας κ. άλ. «κοινωνικές ανάγκες» ( που ικανοποιούνται με αγαθά που παράγονται για αξιοποίηση των επενδύσεων – κεφαλαίου, κερδοσκοπικούς σκοπούς και κεφαλαιοποίηση κερδών – επενδύσεις «καπιταλισμός» ), «ριζικές» ανάγκες (εργασίας, ελεύθερου χρόνου, ατομικών ελευθεριών, «ανθρώπινες ανάγκες» (πολιτιστική δραστηριότητα, έρωτας, φιλία) καθώς και σε «αλλοτριωμένες ανθρώπινες ανάγκες» (ανάγκη χρήματος, δύναμης, κατοχής).
Υποσύνολο των «υπαρξιακών αναγκών» (ένστικτο αυτοσυντήρησης, ανάγκη τροφής, σεξουαλική ανάγκη, ανάγκη κοινωνικής επαφής και συνεργασίας, ανάγκη δραστηριότητας) αποτελούν οι «φυσικές ανάγκες».

Η αγορά είναι ένας μηχανισμός που ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις των ατόμων ως καταναλωτών, μετατρέπει τον πολίτη σε καταναλωτή, αντικαθιστά την πολιτική. Παραγωγή και ανάγκες συναντώνται μόνο στην αγορά.
Οι βιτρίνες είναι ο γεωγραφικός τόπος της κατανάλωσης και χρόνος η καθημερινή ζωή και ο ελεύθερος χρόνος (χρόνος απόλαυσης από την κατανάλωση υλικών αγαθών, χρόνος πνευματικών δραστηριοτήτων, DIY, γενικά «δημιουργική κατανάλωση»).

Αφθονία είναι ο πολλαπλασιασμός των αντικειμένων, των υπηρεσιών και των υλικών αγαθών (τα περισσότερα προγγραματισμένης φθοράς).
Συναρτάται με περιβαλλοντικά προβλήματα , σπατάλη φυσικών πόρων, κυκλοφοριακή επιβάρυνση - κυκλοφοριακό, οχλήσεις – θόρυβοι, καταστροφή κατοικημένων ζωνών, νέες εγκαταστάσεις, αλλαγή εξοπλισμών – μόδα, ρύπανση αέρα, γενικά ψυχολογική πίεση.
Συναρτάται «επίσης με την παραγωγή υπεραξίας από το παραγόμενο πλεόνασμα (παράγονται περισσότερα απ όσα αρκούν), με τους μεγάλους ρυθμούς παραγωγής και την παραγωγή νέων τύπων αγαθών (καπιταλισμός).

Σπατάλη είναι η καταστροφή των αγαθών. Συνδέεται με την αφθονία. Οι αριστοκρατικές τάξεις με τη σπατάλη δηλώνουν την υπεροχή τους.
Η έλλειψη αυτοσυγκράτησης, η σπατάλη και η απληστία για χρήμα, κοινωνική προβολή, κατανάλωση συνδέονται με ψυχολογικές παραμέτρους.

”Η διαφήμιση λειτουργεί ως συνεχής έκθεση σε νέες επιθυμίες τις οποίες οι άλλοι φαίνεται ότι έχουν ικανοποιήσει”.
Δεν ενδιαφέρεται να προσθέσει αξία στην «αξία χρήσης» αλλά να αφαιρέσει αξία από την αξία χρόνος - «διάρκεια του αγαθού» με την μόδα και την ανανέωση.
Στοχεύει στη μετατροπή των επιθυμιών σε ανάγκες, του πολίτη σε καταναλωτή από παραγωγό και στην επιρροή της «κοινωνίας γενικά η μερικά με την κυκλοφορία και την αποδοχή των ιδεών τους».
Βεβαίως υπάρχουν και θετικά σημεία στη διαφήμιση όπως ενημέρωση, διαφοροποίηση ομοειδών αγαθών κ. άλ.

Ο καταναλωτισμός χαρακτηρίζεται από αύξηση των ατομικών δαπανών για αγορά αγαθών . Συνδέεται κύρια με υλικά αγαθά
Άλλαξε και αλλάζει τη ζωή των ανθρώπων.
Για τον ελεύθερο χρόνο, τη φύση, την οικογένεια , την κουλτούρα, φροντίζουν τα εμπορικά κέντρα με parking babies!, κινηματογράφους, βιβλιοπωλεία, air condition κ. άλ.
Αποτελεί στοιχείο διάκρισης και διαφοροποίησης ( όπως και ο υποκαταναλωτισμός των εχόντων και κατεχόντων) για τα αγαθά πολυτελείας ενώ δεν ισχύει για τα μαζικά η θεσμοθετημένα προσφερόμενα αγαθά και υπηρεσίες (εργατική στέγη, εκπαίδευση?, υγεία?) . Η κοινωνική διάκριση συνοδεύεται με την ποιότητα των αναζητούμενων αγαθών (κύρια κατοικία , εξοχική κατοικία) αλλά και από τη δυνατότητα απόκτησης των αγαθών - προνομίων. Συνοδεύεται επίσης από την άσκηση κουλτούρας και εξουσίας.
Αντίθετα αποτελεί στοιχείο προσδοκίας, εκμετάλλευσης και αγχωτικών καταστάσεων για τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα η επιδίωξη κοινωνικής διαφοροποίησης και κύρους με την κατανάλωση.

Κίνητρα για κατανάλωση: ανάγκες, επιθυμίες, πόθος, περιέργεια, διάκριση και υπεροχή, μίμηση, μόδα, ανανέωση, αλλαγή, διαφοροποίηση, η μανία των ανέσεων και της υλικής ευμάρειας, για να αρέσουν (–με) στον εαυτό τους (μας) (αυταρέσκεια, ναρκισσισμός) και στους άλλους με βάση κάποια πρότυπα.

Αξία χρήσης έχουν τα αγαθά που ικανοποιούν ανάγκες.
Δεν έχουν αξία χρήσης:
- τα κιτς – ψευτοαντικείμενα άνευ αξίας,
- τα gadget – αντικείμενα - παιχνίδια με τις μορφές και την τεχνολογία,
- «η λαϊκή τέχνη» - pop art – η τέχνη του κοινότυπου,
- τα accessories,
- οι γελοιογραφίες της «λαϊκής» παράδοσης. Αντικείμενα κ. άλ. που δεν είναι χρήσιμα στη σύγχρονη ζωή.

Συμπερασματικά

"… ολοένα και μεγαλύτερες μάζες ανθρώπων μένουν ανικανοποίητες, νιώθουν χαμένες σ ένα κόσμο όπου υπάρχουν μόνο ποσοτικές ανάγκες και αναζητούν αυθόρμητα μια μορφή ζωής που να ξεφεύγει από την κυριαρχία τους"
«Απαιτείται μια διαφορετική ψυχολογία που καμία σχέση δεν μπορεί να έχει με τον αρρωστημένο σύγχρονο καταναλωτισμό ο οποίος απορρέει από την υποταγή του «είναι» στο «φαίνεσθαι» και το «έχειν».
« Το μόνο μέσο για να ζούμε καλύτερα είναι να παράγουμε λιγότερα, να καταναλώνομε λιγότερα, να εργαζόμαστε λιγότερο, να ζούμε διαφορετικά».

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

- «Ο κόσμος πείθεται ότι υπάρχει άμεσος δεσμός ανάμεσα στην κατανάλωση και την ευτυχία. Στην πραγματικότητα όμως συμβαίνει το αντίθετο. Όσο καταναλώνει περισσότερα τόσο πιο δυστυχής και νευρωτικός γίνεται»

- Που στηρίζεται η ευτυχία:
"Στη δυστυχία των άλλων και στην ικανοποίηση ότι δεν είμαστε στη θέση τους”

- Τα αγαθά χαρακτηρίζονται από την αξία χρήσης τους και τη διάρκειά τους.

-« Οι άνθρωποι είναι ίσοι απέναντι στην αξία χρήσης των αγαθών και των αντικειμένων».

- Η αφθονία και η σπατάλη ποσοτικά βρίσκονται ανάμεσα στο αναγκαίο και το περιττό.

- Είναι δύσκολη η διάκριση μεταξύ χρήσιμου (π.χ. συσκευή τηλεφώνου) και περιττού (gadget).

- Yπάρχουν άνθρωποι που ζουν και εργάζονται γιά το περιττό.

- « …μας χρειάζεται έστω και ένα κάτι παραπάνω για να είμαστε άνθρωποι»
Σαίξπηρ - «Βασιλιάς Λήρ».

- «Ο πλούτος είναι συνάρτηση της διάκρισης»

- «Είναι αντιαμερικανικό να κάνεις οικονομία»

- «Όποιος δεν καταναλώνει είναι εχθρός της Αμερικής»

- «Ο άνθρωπος στο σημερινό κόσμο καταναλώνει υλικά που δεν παράγει και παράγει υλικά που δεν καταναλώνει»

-
«Μόλις το πλήθος αρχίζει να ελπίζει πως θα μπορέσει να συμμετάσχει σε ένα προνόμιο των ολίγων, αμέσως το προνόμιο αυτό χάνει την αξία του, το κατώφλι της φτώχειας ανεβαίνει ένα σκαλοπάτι και δημιουργούνται καινούργια προνόμια, από τα οποία το πλήθος έχει αποκλειστεί»
Gotz Andre, Bosquet Michel. “Οικολογία και Πολιτική»
Γιώργος Ευαγγελάτος «ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ»

«ψεύδεται η οικονομική επιστήμη όταν υποστηρίζει ότι ο καταναλωτής καθοδηγεί την παραγωγή»…
«… η επιβολή του παραγωγού επί του καταναλωτού είναι πλήρης υπό την έννοιαν ότι ο πρώτος καταφέρνει να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του τελευταίου στις δικές τους ανάγκες και προθέσεις»
j.k.Galbraith

- "Δεν είναι καλό να ικανοποιούνται όλες σου οι επιθυμίες:
μέσω της ασθένειας αναγνωρίζεις την αξία της υγείας,
μέσω του κακού την αξια του καλού,
μέσω πείνας την ικανοποίηση,
μέσω αξάσκησης την αξία της ανάπαυσης".
Ηράκλειτος


ΠΗΓΕΣ

«ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ»
Γιώργος Ευαγγελάτος

«Οι αξίες και η αξία της αριστεράς»
Ευκλείδης Τσακαλώτος
ΚΡΙΤΙΚΗ

«Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΤΟ ΜΑΡΞ»
AGNES HELLER
εξάντας

«Η καταναλωτική κοινωνία»
ΖΑΝ ΜΠΩΝΤΡΙΓΙΑΡ
ΝΗΣΙΔΕΣ

Labels: ,

4 Comments:

At 09 December, 2007 , Blogger MenieK said...

Να πω την αλήθεια, φανταζόμουν ότι θα έχεις αναρτήσει ποστάκι για τη διαφθορά (καθώς σήμερα είναι η παγκόσμια ημέρα κατά της διαφθοράς) αλλά και αυτό, νομίζω απολύτως σχετικό είναι...

 
At 09 December, 2007 , Blogger ΤΑΣΟΣ said...

Δεν το ήξερα
Αλλά και ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που την αναγεννά.
Το σπουδαίο είναι ότι στο κοντυνό παρελθόν κάποιοι ήθελαν να τον "εξυγιάνουν"

 
At 09 December, 2007 , Blogger Samael said...

Πλέον κάθε άτομο προσπαθεί να νοηματοδοτήσει την ζωή του. Προσπαθεί να ξεχωρίσει από τους άλλους. Για να τα καταφέρει ψάχνει μακρυά από την καθημερινότητα , τα εχθρικά εργασιακά περιβάλλοντα και την διασκέδαση καρμπόν των clubs όπου όλοι ανταλλάσσουν το ψέμα ότι όλα είναι καλά. Στην προσπάθεια να διαφέρει το βοηθούν οι διαφημίσεις, που του παρέχουν ένα υποκατάστατο της ικανοποίησης. Οι διαφημίσεις δημιουργούν όλες αυτές τις επίπλαστες ανάγκες αλλά και την βεβαιότητα πως αν τις ικανοποιήσουμε θα είμαστε ευτυχισμένοι. Οι διαφημίσεις είναι ο εχθρός της λογικής. Ο ύπνος της λογικής πάντα γεννάει τέρατα. Έτσι τα αντίδοτα των διαφημίσεων υπόσχονται πως η αγορά του τάδε προιόντος θα συνδεθεί με αυτοπραγμάτωση και κοινωνική αποδοχή.

Η ρήση της εποχής είναι "καταναλώνω άρα υπάρχω". Οι άνθρωποι προσπαθούν να αναδείξουν το άτομο ή την θέση τους με την απόκτηση αγαθών που έχουν συμβολική σημασία. Η κουλτούρα της κατανάλωσης δεν σταματάει βεβαίως εδώ , αλλά επεκτείνεται από την βιτρίνα ενός καταστήματος μέχρι τον κάδο απορριμάτων.

Τα αντικείμενα πλέον δεν έχουν καμία χρηστική αξία παρά μόνο επιφανειακή επίδειξη, το ίδιο δηλαδή με τους κατόχους τους. Ο illustration κόσμος του καταναλωτισμού παραμένει ένας πειρασμός για μια κοινωνία που ακολουθεί το δόγμα "βγάλε χρήμα κι άλλο χρήμα, αγόρασε, υπάκουσε".

YG.Ενδιαφέρον κείμενο. Καλά έκανες και δεν ανέρτησες ποστ για την διαφθορά. Πήξαμε στις Παγκόσμιες Ημέρες. Την καλησπέρα μου φίλε.

 
At 09 December, 2007 , Blogger ΤΑΣΟΣ said...

Samael
Γράφεις καλά, παρακολουθώ όπως ξέρεις τα γραπτά σου, σήμερα πράξεις αντίστασης θεωρούνται: η οικονομία, οι αυστηρά προγραμματισμένες αγορές, η έρευνα αγοράς, ο περιορισμός της κατανάλωσης, ...

Καλά βράδυ Samael

 

Post a Comment

Subscribe to Post Comments [Atom]

<< Home